Навіны

Сумны ўрок гісторыі

Чалавечая памяць, гістарычная памяць народа, палітыка, затым крыўда, зацятасць і... рэцэпт на міжнацыянальныя і дзяржаўныя канфлікты маем у пілюльцы. Так было ад стагоддзяў, так ёсць і зараз. І тут усе прыгожыя і мілыя майму сэрцу словы і прыказкі кшталту, што гісторыя з’яўляецца настаўніцай жыцця, бяруць адвод і становяцца, на жаль, толькі пустымі сказамі. Сіла эмоцый пераважна бярэ верх над рацыяналізацыяй гістарычных досведаў і даследаванняў. Таму маем паўтаральнасць і прадбачлівасць канфліктаў, узнікаючых перш за ўсё на нацыянальнарэлігійных асновах.

Зараз Еўропа, але і іншыя куткі свету не глухія на такія выклікі, тады маем неверагодную, грамадскакультурную, двухполюсную разыходжанасць паміж палітыкай звышкарэктнасці і палітыкай толькі гістарычнай памяці. Два ідэалагічныя бакі счапіліся не на жарты і ўжо не толькі ў парламентарным ці культуралагічным дыскурсе. Свае медыі, свае дэманстрацыі, свае палітычныя сілы, а ўсё пад узаемную аплявуху і прыніжэнне адных другімі. А месца на нармальнасць, дыялог і ўзаемаразуменне становіцца штораз менш. Толькі двухполюснасць і чорнабелае вымярэнне мае быць тым чалавечым «шчаслівым выбарам». Хто не з намі, той супраць нас ― толькі да гэтага зараз, на жаль, здаецца звялася ўся размова пра палітычны плюралізм паміж леваліберальнымі і нацыянальнаправымі грамадскасцямі сучаснага свету.

Пры такой філасофіі пачынаецца маўклівая згода і дазвол на прымяненне штораз больш жорсткіх і брудных метадаў палітычнай барацьбы, уключна нават з фізічнымі атакамі ў дачыненні да сваіх сапернікаў. Няёмка і няўпэўнена пачынаюць сябе адчуваць у такой сітуацыі людзі, якія не знаходзяцца ў палоне толькі адной, святой, непадзельнай гістарычнай праўды, або любога ідэалагічнага ці палітычнага напрамку. Гэтыя праблемы зараз ― неад’емная частка рэчаіснасці не толькі ў кантынентальнадзяржаўным вымярэнні, але і ў нашым, падляшскім свеце польскабеларускай гістарычнай памяці і закалотаў у бягучай польскай дзяржаўнай палітыцы, якая рыкашэтам адбіваецца па нашых галовах.

Так як штогод пералом студзеня і лютага для тоеснасці і нашай беларускай памяці на Беласточчыне з’яўляецца часам задумы і рэфлексіі над крывавымі дзеяннямі некаторых узброеных атрадаў польскага падполля пасля Другой сусветнай вайны. На старонках «Нівы», у іншых медыях і гістарычных апрацоўках, уключна з высновамі Беластоцкага аддзялення Інстытута нацыянальнай памяці, пішацца пра злачыннасць дзеянняў Рамуальда Райса «Бурага», ці рэпрэсіўныя акцыі Зыгмунта Шэндзеляжа «Лупашкі» ў дачыненні да мірнага насельніцтва беларускіх вёсак. Тут трэба яшчэ раз выразна сказаць і прыгадаць, што адзінай прычынай трагічнага злачынства была менавіта нацыянальнасць і толькі беларуская нацыянальнасць загінуўшых людзей. А тое, што ў атрадах вышэйзгаданых камандзіраў былі асобы, якія вызначалі сябе як праваслаўных палякаў, не мяняе ані прычын, ані маштабу злачынства. Наадварот, прымушае нас задумвацца над паслядоўнасцю такіх ідэнтыфікацый як у мінулым, так і зараз. Аднак узняты дзяржавай міф выклятых жаўнераў, пра што пісаў я не раз у сваіх фельетонах, дазволіў дыхнуць новым жыццём і атрымаць беззаганнасць тым, якія маюць у сваім жыцці не толькі гераізм змагання і пераследу з боку камуністычнай улады, але свае душы і рукі апаганілі крывёю нявінных людзей. Ведаюць пра тое і польскія гісторыкі, і публіцысты.

Аб прыкладзе такой кніжкі і дыскусіі, якая мела месца на мінулым тыдні ў Варшаве, можам прачытаць у гэтым нумары «Нівы». Са свайго боку, калі паглядзеў я гэтую дыскусію ў інтэрнэце, то шчыра спачуваю прафесару Алегу Латышонку, што прыняў ён на сябе такі ўдар псіхалагічнага ціску і неўтаймаванага гіпертрыўмфалізму і агістарычнай праўды. За адзін вечар прыйшлося атрымаць такую дозу ўражанняў, ад якіх не толькі можна было захварэць, але і ўсур’ёз яшчэ раз задумацца над рэальнасцю мінулага і сённяшняга страху беларускай меншасці ў сутыкненні з напорыстасцю ідэалогіі адзінай праўды. На жаль, ад такога падыходу не будзе выйгрышу для нікога. Сумная праўда ад гэтага ўрока гісторыі.

Яўген ВАПА

26.02.2018

Архіў

Жнівень 2018
12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031

Відэа

праваабарончыя сайты